พาผู้สูงอายุไปทริปไหว้พระ ต้องคุกเข่าไหม เช็คหลักปฏิบัติที่ถูกต้อง
ไปถึงหน้าจุดสักการะในวัดญี่ปุ่นหรือจีนทั้งที คุณพ่อคุณแม่อยากเข้าไปไหว้พระขอพร แต่ลูกหลานหลายคนอาจจะแอบลังเลว่าจะให้ท่านนั่งไหว้อย่างไรดี ถ้าพับเข่าลุกนั่งแล้วเจ็บ สรุปแล้วพาผู้สูงอายุไปไหว้พระต่างประเทศต้องคุกเข่าไหม? คำตอบคือไม่ต้องฝืนเลยหากร่างกายท่านไม่พร้อม เราสามารถเลือกวิธีแสดงความเคารพแบบอื่นที่ไม่ทรมานข้อเข่าได้ แค่ปรับให้เข้ากับกติกาของสถานที่ ชวนมาดูข้อจำกัดทางร่างกาย ทางเลือกในการนั่งหรือยืนไหว้แทน ไปจนถึงสิ่งที่ครอบครัวต้องเช็คให้ชัวร์ก่อนเลือกวัดในญี่ปุ่นหรือจีน
ข้อจำกัดทางสรีระของผู้สูงอายุ ไหว้พระจำเป็นต้องคุกเข่าไหม
ก่อนจะกังวลเรื่องท่าไหว้ ลองถามคุณพ่อคุณแม่ก่อนว่า ปกตินั่งแบบไหนแล้วเจ็บ หรือจังหวะลุกจากที่นั่งสะดวกไหม? คำตอบนี้จะช่วยให้ครอบครัววางแผนได้พอดีกับร่างกายของท่าน เพราะผู้สูงอายุแต่ละคนมีข้อจำกัดไม่เหมือนกัน เราจึงไม่ควรเอาท่าที่คนอื่นทำได้มาเป็นเกณฑ์บังคับว่าท่านต้องทำตาม
ข้อมูลจากกรมการแพทย์ชี้ว่า ข้อเข่าเสื่อมเป็นเรื่องที่พบได้บ่อยในวัยกลางคนและผู้สูงอายุ โดยมีปัจจัยเสี่ยงตั้งแต่อายุ น้ำหนักตัว การใช้งานข้อเข่าอย่างหนัก หรือแม้แต่เคยบาดเจ็บมาก่อน ถ้าพับเข่าลึกแล้วมีอาการเจ็บ ก็ควรเลี่ยงไปใช้วิธีอื่น และควรบอกข้อจำกัดนี้กับคนในทริปตั้งแต่ก่อนเข้าจุดสักการะ
ข้อควรระวังเมื่อพับเข่าลึกหรือคุกเข่า
ข้อเข่าเสื่อมอาจมีอาการปวด อักเสบ และเคลื่อนไหวข้อได้ลดลง โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย จึงแนะนำผู้มีข้อเข่าเสื่อมให้หลีกเลี่ยงการนั่งยอง นั่งขัดสมาธิ และนั่งคุกเข่าเป็นเวลานาน รวมถึงการขึ้นลงบันไดหลายชั้นบ่อย ๆ
เมื่อนำมาใช้กับทริปไหว้พระ ให้ดูว่าท่านั้นทำให้เจ็บหรือไม่ แทนการพยายามพับเข่าให้ได้เหมือนคนข้าง ๆ ถ้านั่งพื้นไม่สะดวก ให้สอบถามว่ามีเก้าอี้หรือบริเวณที่ยืนแสดงความเคารพได้ไหม ส่วนผู้ที่มีข้อจำกัดเฉพาะตัว ควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์เรื่องท่าที่เหมาะกับตนเองก่อนเดินทาง
การเสียการทรงตัวตอนลุกจากที่นั่ง
จังหวะลุกจากที่นั่งเป็นอีกเรื่องที่ต้องใส่ใจ กรมกิจการผู้สูงอายุระบุว่าการทรงตัวและการหกล้มอาจเกี่ยวข้องกับข้อเสื่อม กล้ามเนื้ออ่อนแรง ความดันตกเมื่อลุกจากท่านั่งหรือนอน ยาบางชนิดที่ทำให้ง่วง และสภาพพื้นลาดเอียงหรือลื่นเปียก จึงต้องดูทั้งข้อจำกัดของคนและพื้นที่รอบตัว
ควรระวังการเปลี่ยนท่า โดยเฉพาะตอนลุกจากที่นั่ง และใช้อุปกรณ์ช่วยทรงตัวที่เหมาะสม เช่น ไม้เท้าหรือราวจับที่มั่นคง ลูกหลานควรเผื่อเวลาให้ท่านลุกโดยไม่เร่งตามกลุ่ม หากต้องช่วยพยุงเป็นประจำ ให้ขอคำแนะนำวิธีช่วยที่เหมาะกับท่านจากบุคลากรทางการแพทย์ก่อนทริป
หลักปฏิบัติที่ถูกต้องและวิธีแสดงความเคารพแทน เมื่อไปวัดญี่ปุ่นและจีน
แม้จะอยู่ในญี่ปุ่นเหมือนกัน ศาลเจ้ากับวัดพุทธก็มีวิธีสักการะต่างกัน JNTO หรือองค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวแห่งประเทศญี่ปุ่น อธิบายว่า เมื่อผ่านประตูศาลเจ้าให้โค้งหนึ่งครั้งและเดินเลี่ยงกลางทาง ส่วนการสักการะมีการโค้ง ปรบมือ และโค้งอีกครั้ง สำหรับวัดพุทธ ให้ถวายเครื่องสักการะและพนมมืออธิษฐานเงียบโดยไม่ปรบมือ แนวทางนี้ไม่ได้กำหนดให้ผู้มาเยือนต้องคุกเข่า
ฝั่งจีน สำนักกิจการชาติพันธุ์และศาสนาเมืองซูโจวส่งเสริมแนวทาง “文明敬香” คือการแสดงความเคารพแบบประหยัด ปลอดภัย และเป็นระเบียบ สนับสนุนการใช้ธูปสามดอกหรือถวายดอกไม้และผลไม้แทนธูปขนาดใหญ่ พร้อมให้ทำตามการจัดการของสถานที่ แนวทางจากเมืองซูโจวนี้ไม่ควรนำไปสรุปเป็นท่าไหว้เดียวที่ใช้ได้ทุกวัดในจีน
เมื่อไปถึง ให้ดูป้ายและสอบถามเจ้าหน้าที่ว่าจุดนั้นปฏิบัติอย่างไร พร้อมแจ้งว่าผู้สูงอายุคุกเข่าหรือนั่งพื้นไม่สะดวก การนั่งเก้าอี้ ยืนไหว้ หรือใช้เบาะด้านล่างเป็นทางเลือกตามข้อจำกัดของร่างกาย ซึ่งต้องดูด้วยว่าสถานที่อนุญาตหรือไม่
นั่งเก้าอี้พนมมือไหว้และก้มศีรษะ เมื่อสถานที่อนุญาต
ถ้ามีเก้าอี้หรือม้านั่งที่อนุญาตให้ใช้สักการะ ผู้สูงอายุที่ไม่สะดวกคุกเข่าอาจเลือกนั่งพนมมือและก้มศีรษะในลักษณะที่ไม่ทำให้เจ็บ เป็นทางเลือกด้านสรีระที่ควรปรับให้เข้ากับกติกาของวัดนั้น ก่อนนั่งให้ถามตำแหน่งที่ใช้ได้ และอย่าสรุปว่าที่นั่งทุกจุดมีไว้สำหรับสักการะ
เรื่องเล็ก ๆ ที่เตรียมได้จากบ้านคือรองเท้าและถุงเท้า JNTO แนะนำรองเท้าที่ถอดง่ายและถุงเท้าที่เหมาะสม เพราะบางอาคารวัดต้องถอดรองเท้า นอกจากนี้ให้ทำตามป้ายห้ามถ่ายภาพ ไม่ส่งเสียงดัง และให้เกียรติผู้มาสักการะคนอื่น ลูกหลานอาจช่วยเช็คข้อปฏิบัติก่อนพาท่านเข้าอาคาร จะได้ไม่ต้องเปลี่ยนแผนกันตรงทางเข้า
ท่ายืนไหว้และน้อมตัว สำหรับจุดสักการะที่ไม่มีเก้าอี้รองรับ
หากจุดสักการะไม่มีเก้าอี้ ให้สอบถามว่าสามารถยืนแสดงความเคารพได้หรือไม่ เมื่อสถานที่อนุญาตและท่านยืนได้สะดวก จึงเลือกยืนไหว้หรือน้อมตัวเท่าที่ร่างกายไหว โดยทำตามธรรมเนียมของจุดนั้น ไม่ฝืนก้มจนเจ็บหรือพยายามทำท่าให้เหมือนคนอื่น
ถ้าการยืนก็ไม่สะดวก ไม่ต้องรีบหาท่าทดแทนตรงนั้น ให้คุยกับเจ้าหน้าที่ว่ามีบริเวณอื่นที่เหมาะกว่าไหม หรือปรับการเข้าชมตามกำลังของท่าน ครอบครัวควรเปิดโอกาสให้ผู้สูงอายุบอกว่าอยากพักหรืออยากข้ามจุดใดได้ โดยไม่ต้องกังวลว่าจะทำให้คนอื่นเสียแผน
ใช้เบาะรองนั่งเสริมและมีผู้ดูแลประคองจังหวะลุกนั่ง
เบาะรองนั่งเป็นทางเลือกเฉพาะเมื่อสถานที่อนุญาตและวางแล้วไม่กีดขวางผู้อื่น หากคิดจะนำไปใช้ ให้สอบถามก่อนว่าจุดสักการะนั้นใช้เบาะส่วนตัวได้หรือไม่ และพิจารณาว่าท่านนั่งพื้นแล้วลุกได้สะดวกแค่ไหน แม้มีเบาะก็ไม่ควรฝืนนั่งในท่าที่ทำให้เจ็บ
ผู้ดูแลควรคอยช่วยตามความจำเป็นโดยไม่เร่งจังหวะลุกนั่ง ใช้อุปกรณ์ช่วยทรงตัวที่เหมาะสมตามข้อจำกัดของแต่ละคน ส่วนวิธีจับหรือพยุงตัวให้ยึดคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ที่ดูแลท่าน หากยังไม่แน่ใจเรื่องการลงนั่งพื้น ให้สอบถามทางเลือกเก้าอี้หรือจุดสักการะอื่นก่อน
อ่านแนวทางการจัดทริปศิลปวัฒนธรรมสำหรับผู้สูงอายุวิธีเลือกวัดต่างประเทศ ที่ตอบโจทย์ข้อจำกัดทางร่างกาย
วัดที่อยากไปกับวัดที่เดินทางไหวอาจเป็นคนละแห่ง ก่อนใส่ลงแผน ลองไล่เส้นทางตั้งแต่ที่พักไปจนถึงจุดสักการะจริง ต้องต่อรถไหม มีช่วงเดินหรือบันไดที่ท่านไม่สะดวกหรือเปล่า และห้องน้ำอยู่ตรงไหน ควรตอบคำถามเหล่านี้ให้ได้ก่อนเลือกวันเดินทาง
JNTO แนะนำให้ใช้ข้อมูลการเข้าถึงแบบไร้อุปสรรค หรือ Barrier-Free วางแผนทั้งรถไฟ รถบัส แท็กซี่ ที่พัก ห้องน้ำ และทางเข้าสถานที่ท่องเที่ยว สำหรับผู้ใช้รถเข็นไฟฟ้า ต้องเช็คเรื่องรถเป็นพิเศษ เพราะแท็กซี่ทั่วไปจำนวนมากอาจไม่รองรับ การเลือกสถานที่จึงควรดูให้ครบตลอดเส้นทาง ไม่ดูเฉพาะว่าหน้าวัดมีทางลาดหรือไม่
เช็คพื้นที่ทางเดิน ทางลาด และเลี่ยงจุดที่มีบันไดชันสูง
กรมกิจการผู้สูงอายุแนะนำสภาพแวดล้อมที่มีแสงสว่างเพียงพอ พื้นไม่ลื่น และมีราวจับ โดยเฉพาะบริเวณห้องน้ำและบันได ครอบครัวสามารถใช้เป็นประเด็นสอบถามสถานที่ก่อนเดินทาง แล้วเทียบกับข้อจำกัดที่คุณพ่อคุณแม่บอกไว้
กรณีศึกษาวัดคิโยมิซุเดระจากกระทรวงที่ดิน โครงสร้างพื้นฐาน การขนส่ง และการท่องเที่ยวญี่ปุ่น ชี้ให้ดูความลาดชัน ทางลาด เส้นทางไร้ขั้นบันได ห้องน้ำอเนกประสงค์ และทางเข้ารถใกล้จุดสักการะ จึงควรเช็คข้อมูลของวัดที่เลือกเป็นรายแห่ง ไม่สรุปจากรูปอาคารเพียงอย่างเดียว
ประเด็นที่ใช้ถามวัดหรือผู้จัดการเดินทางได้ มีดังนี้
• จากจุดลงรถไปยังจุดสักการะ มีเส้นทางไร้ขั้นบันไดหรือไม่
• ถ้าใช้ทางลาด จะไปถึงบริเวณที่ตั้งใจเข้าชมได้หรือมีส่วนที่ต้องเปลี่ยนเส้นทาง
• ห้องน้ำและจุดพักอยู่ตรงไหน ผู้สูงอายุเข้าถึงได้สะดวกหรือไม่
• รถที่เลือกใช้รองรับอุปกรณ์ช่วยเดินหรือรถเข็นของท่านได้หรือเปล่า
หากข้อมูลยังไม่ชัด ควรติดต่อสอบถามก่อนยืนยันเส้นทาง ถ้าส่วนที่อยากเข้าชมมีแต่บันไดชันและไม่มีทางเลือกที่ท่านใช้ได้ ให้พิจารณาเปลี่ยนจุดเที่ยวหรือเข้าชมเฉพาะบริเวณที่เหมาะกับร่างกาย
เลือกรอบเวลาที่คนไม่แออัดและสังเกตความเหนื่อยระหว่างทาง
ควรเช็คเวลาเปิด–ปิดและสอบถามข้อมูลความหนาแน่นของสถานที่นั้นก่อนเดินทาง แล้วเลือกรอบที่ไม่ต้องเร่งรีบ พร้อมเผื่อเวลาพักระหว่างทาง อย่าผูกแผนไว้กับความคิดว่าช่วงเช้าจะคนน้อยเสมอ เพราะต้องดูข้อมูลของวัดและวันที่ไปจริง
กรมกิจการผู้สูงอายุแนะนำให้หลีกเลี่ยงการออกแรงเกินกำลัง การเกร็ง การยกของหนัก และการเร่งทำกิจกรรม รวมถึงสถานที่ร้อนอบอ้าวหรือกลางแดดจ้า ระหว่างเข้าชม ลองถามท่านเป็นช่วง ๆ ว่ายังไหวไหม อยากพักก่อนหรือเปล่า และปรับแผนเมื่อท่านเหนื่อย แทนการพยายามเดินให้ครบทุกจุดที่จดมา
สำหรับครอบครัวที่กำลังพิจารณาฮ่องกง-มาเก๊า สามารถอ่านแนวทางวางทริปเพิ่มเติม แล้วนำมาเทียบกับกำลังเดินและความต้องการพักของผู้สูงอายุในบ้าน
อ่านต่อ: ฮ่องกง-มาเก๊า 4 วันผู้สูงวัย ทริปสั้นที่จบครบทั้งไหว้พระและกินดีพาทีมครอบครัวเที่ยวต่างประเทศ จัดการเดินทางยังไงให้ราบรื่น
ก่อนจอง ลองคุยกันว่าใครอยากไปวัดไหน และคุณพ่อคุณแม่สะดวกเดินทางแบบใด กรมกิจการผู้สูงอายุแนะนำให้ครอบครัวดูแลทั้งอาหาร เสื้อผ้า ที่พัก สุขภาพ และสภาพจิตใจ จึงควรตกลงกันด้วยว่าจะเผื่อเวลาพักอย่างไร ใครช่วยเช็คเส้นทาง และถ้าท่านอยากกลับที่พักก่อนจะปรับแผนแบบไหน
เรื่องรถ JNTO ระบุว่าการเดินทางด้วยรถเป็นทางเลือกที่ช่วยให้เข้าถึงจุดนอกเส้นทางหลักได้สะดวกขึ้น แต่ครอบครัวยังต้องเช็คจุดจอดและเส้นทางเดินต่อของวัดที่เลือกก่อนยืนยัน หากใช้รถเข็นให้แจ้งชนิดและข้อจำกัดกับผู้ให้บริการ เพื่อสอบถามว่ารองรับได้หรือไม่
ในญี่ปุ่นสามารถขอความช่วยเหลือจากเจ้าหน้าที่รถไฟ โรงแรม หรือคนขับรถบัสได้ เช่น ความช่วยเหลือในการขึ้นลงรถไฟหรือรถบัสของผู้ใช้รถเข็น ควรแจ้งความต้องการล่วงหน้าและสอบถามว่าจุดที่ใช้บริการช่วยเรื่องใดได้บ้าง จะได้เตรียมการเดินทางให้ตรงกับความต้องการของท่าน
หากกำลังเลือกทริปฮ่องกง-มาเก๊า ลองดูรายละเอียดโปรแกรมแล้วเช็คเส้นทางร่วมกับครอบครัว ส่วนบ้านที่ต้องการวางแผนตามข้อจำกัดของผู้เดินทาง สามารถดูรายละเอียดบริการ Private Care Tour ได้จากลิงก์ด้านล่าง
คำถามที่พบบ่อย
ผู้สูงอายุที่มีอาการปวดเข่า ไปไหว้พระต่างประเทศจำเป็นต้องคุกเข่ากราบไหม?
ผู้สูงอายุที่ไม่สะดวกคุกเข่าสามารถสอบถามสถานที่เรื่องการนั่งเก้าอี้หรือยืนแสดงความเคารพ เลือกท่าที่ไม่ทำให้เจ็บ และปฏิบัติตามกติกาของสถานที่
มารยาทการไหว้พระและศาลเจ้าในญี่ปุ่น ผู้สูงอายุต้องปฏิบัติอย่างไร?
แนวทางของ JNTO หรือองค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวแห่งประเทศญี่ปุ่น กล่าวถึงการโค้งและปรบมือที่ศาลเจ้า กับการพนมมืออธิษฐานเงียบโดยไม่ปรบมือที่วัดพุทธ โดยไม่ได้กำหนดให้คุกเข่า หากผู้สูงอายุไม่สะดวกคุกเข่า ควรสอบถามสถานที่ก่อนเลือกยืนหรือนั่งแสดงความเคารพ
การไปไหว้พระตามวัดจีน มีหลักปฏิบัติอย่างไรให้ปลอดภัยต่อสุขภาพผู้สูงวัย?
สำนักกิจการชาติพันธุ์และศาสนาเมืองซูโจวส่งเสริมแนวทาง 文明敬香 โดยสนับสนุนธูปสามดอกหรือดอกไม้และผลไม้ และให้ทำตามการจัดการของสถานที่
หากต้องพยุงผู้สูงอายุลุกขึ้นจากท่านั่งในวัด ควรระวังเรื่องอะไรบ้าง?
ควรระวังจังหวะลุกจากท่านั่ง และใช้อุปกรณ์ช่วยทรงตัวที่เหมาะสม เช่น ไม้เท้าหรือราวจับที่มั่นคง หากต้องช่วยพยุงเป็นประจำ ให้ขอคำแนะนำวิธีช่วยที่เหมาะกับท่านจากบุคลากรทางการแพทย์
วิธีเลือกวัดในต่างประเทศให้เหมาะกับผู้สูงอายุที่ใช้รถเข็นหรือเดินได้จำกัด มีเกณฑ์อย่างไร?
เช็คข้อมูลการเข้าถึงของวัดเป็นรายแห่ง เช่น ความลาดชัน ทางลาด เส้นทางไร้ขั้นบันได ห้องน้ำอเนกประสงค์ และทางเข้ารถ พร้อมเทียบกับข้อจำกัดของผู้เดินทาง
